Waarom heet Bergen op Zoom tijdens carnaval Krabbegat?

Wie op carnavalszondag door de Bergse binnenstad loopt, ziet meteen dat het hier anders werkt dan in de rest van de provincie. Geen felgekleurde polyester pakken uit de feestwinkel, maar oude gordijnen om de schouders, een rode zakdoek met de punt naar voren en overal afbeeldingen van een krab. Bergen op Zoom verandert tijdens carnaval bergen op zoom, al noemen ze het hier steevast Vastenavend, in Krabbegat. De naam verwijst historisch gezien naar de meekrap, een gewas met rode wortels dat eeuwenlang rond de stad werd geteeld en verwerkt tot textielverf.

Het telen en verwerken van meekrap was zwaar werk. De wortels moesten met speciale krabbers uit de Zeeuwse en West-Brabantse klei worden gehaald. Rondreizende handelaren en seizoensarbeiders noemden de inwoners van Bergen op Zoom daarom al vroeg 'krabben'. Toen het feest na de Tweede Wereldoorlog een vaste vorm kreeg, werd die oude geuzennaam met trots omarmd. De krab veranderde van een spotnaam voor kleiwroetende boeren in het trotse symbool van een eigenzinnig feest.

De link tussen meekrap en het rode schaaldier

Er zit een mooie historische kronkel in de stadsnaam. De echte oorsprong ligt dus bij de meekrapplant en het 'krabben' in de aarde, maar carnavalsvierders koppelden dat al snel aan het zeedier. Bergen op Zoom lag vroeger immers direct aan de Oosterschelde, voor de aanleg van de Oesterdam en de Schelde-Rijnverbinding. De link naar een krab met scharen was daardoor snel gelegd.

In de loop der decennia werd het zeedier het vaste beeldmerk van de stad. Je ziet de krab terug op stadspoorten, in liedteksten, op officiële documenten van de stichting en natuurlijk op honderden verschillende carnavalsemblemen. Waar de wortel van de meekrap verdween uit het dagelijks leven, bleef het rode pantserdier overal aanwezig.

Hoe Krabbegat verschilt van andere carnavalssteden

Brabant barst van de bijzondere carnavalsnamen. Denk aan Dongen dat verandert in Peeënrijk, Goirle dat luistert naar Ballefruttersgat, Loon op Zand als Theebuikenland of buurstad Steenbergen dat tijdens de feestdagen Strienestad heet. Toch heeft Krabbegat een heel eigen positie binnen die rij. De viering in West-Brabant volgt namelijk een strengere eigen etiquette dan veel feesten boven de rivieren of in het oosten van Brabant.

In Krabbegat spreekt men niet van carnaval, maar principieel van Vastenavend. Wie het woord carnaval op het marktplein te hard roept, krijgt geheid een vriendelijke maar besliste correctie van een voorbijganger. De humor is droog, het tempo van het 'dweilen' ligt hoog en de muziek bestaat bijna uitsluitend uit eigen Bergse liedjes die al generaties lang worden meegezongen.

In Krabbegat koop je geen kant-en-klaar pak, je bouwt je outfit op met spullen van de zolder van je grootouders.

Wat je draagt tijdens carnaval in Bergen op Zoom

De kledingkeuze in Krabbegat is legendarisch sober en tegelijkertijd ontzettend creatief. De basis is voor bijna iedereen hetzelfde, maar de details maken het verschil. Wie voor het eerst naar Bergen op Zoom afreist, doet er goed aan zich aan de ongeschreven regels te houden.

Een typische Bergse uitrusting bestaat uit de volgende elementen:

• Een traditionele blauwe boerenkiel, vaak versierd met subtiele emblemen en jaartallen.
• Een rode zakdoek om de nek, vastgemaakt met een simpele houten of koperen gordijnring en de knoop naar voren gedragen.
• Een oud stuk vitrage, een vintage bontkraag of een versleten gordijn dat dient als sjaal of cape tegen de kou.
• Een lampenkap, een oude hoed of een mandje op het hoofd om de outfit compleet te maken.

Het idee hierachter is historisch geworteld: tijdens de vastenavond was iedereen gelijk. Door jezelf onherkenbaar te maken met oude rommel van zolder kon niemand zien wie er arm was en wie rijk. Die traditie is altijd overeind gebleven. Een gloednieuw glimmend kostuum valt hier volkomen uit de toon.

Stappenplan: zo maak je jouw kiel klaar voor het seizoen

Wie een traditionele kiel opbouwt, merkt snel genoeg dat stevig boerendoek taai materiaal is om doorheen te prikken. Een scheve patch of een loslatende lijmrand wil je niet hebben wanneer je urenlang door een dampende kroeg trekt. Met deze stappen zit alles op zijn plek:

1. Was je boerenkiel een keer vooraf zonder wasverzachter, zodat de stijfsel uit de katoenvezels verdwijnt.
2. Bepaal de positie van je emblemen terwijl je de kiel aan hebt, want een liggende kiel geeft een vertekend beeld van de borst en schouders.
3. Zet het embleem tijdelijk vast met twee kleermakersspelden zodat het niet verschuift.
4. Gebruik een stevige jeansnaald en een dubbele draad sterk garen in de kleur van de buitenrand van de patch.
5. Naai met een kleine festonsteek of achtersteek rondom langs de rand, vlak achter de opstaande borduurrand.
6. Knoop de draad aan de binnenzijde dubbel af en knip overtollig garen kort af om schuren te voorkomen.

Wie meerdere steden bezoekt en bijvoorbeeld ook kielegat emblemen wil afwisselen, kiest er soms voor om badges met kleine drukknoopjes of klittenband te bevestigen. Dat spaart de stof als je jas het hele seizoen door Brabant reist.

Het juiste embleem kiezen voor je jas

Een carnavalsjas groeit met de jaren. Elk jaar komt er een herinnering bij: een jubileum van je vereniging, een favoriete kroeg of gewoon een grappige tekst die het afgelopen jaar typeerde. Zorg bij het verzamelen voor een goede balans tussen grote blikvangers op de rug en compacte borduursels op de borstzakken en mouwen.

Kijk in onze webshop tussen alle carnavalsemblemen om inspiratie op te doen voor jouw eigen jas. Of je nu een traditionele stijl aanhoudt of liever een bonte verzameling van verschillende seizoenen maakt, het begint allemaal bij stevig borduurwerk dat tegen een stootje kan. Heb je specifieke vragen over materialen of afmetingen, kijk dan even bij onze veelgestelde vragen.

Veelgestelde vragen

Waarom dragen ze in Krabbegat een gordijnring om de rode zakdoek? De gordijnring is een klassiek onderdeel van de Bergse Vastenavendkleding. Het diende vroeger als een praktische en goedkope manier om de boerenzakdoek bij elkaar te houden zonder een knoop te leggen die de stof kon beschadigen. Tegenwoordig is het een vast stijlicoon dat bijna iedere bezoeker en inwoner met trots draagt.

Is Krabbegat hetzelfde als het normale Brabantse carnaval? Qua kalender valt het op dezelfde dagen, maar de invulling verschilt flink. In Krabbegat draait het feest om eigen tradities, specifieke Bergse muziek, historische kledingvoorschriften en het straatfeest dat 'dweilen' wordt genoemd. Het tempo en de sfeer zijn daardoor heel anders dan in steden waar vooral moderne feestmuziek wordt gedraaid.

Waar kan ik emblemen voor mijn carnavalskiel het beste opnaaien? De meeste carnavalsvierders plaatsen een jaarembleem of stadsembleem op de linkerborst, dicht bij het hart. Grotere rugemblemen horen gecentreerd op het rugpand tussen de schouderbladen, terwijl kleinere schildjes en themapatches over de mouwen en onderzakken van de kiel worden verdeeld.