Waarom heet Eindhoven tijdens carnaval Lampegat?

Toen ik vorige week de zestiende patch op mijn oude carnavalsjas zette en mijn vinger openhaalde aan een botte naald, keek ik weer eens goed naar dat bekende oranje-blauwe gloeilampje op mijn mouw. Wie carnaval Eindhoven viert, weet meteen waar dat symbool voor staat: Eindhoven heet tijdens het feest Lampegat. Die naam is een directe en nuchtere knipoog naar de gloeilampenindustrie van Philips, die de stad ooit van een verzameling dorpen veranderde in een industriestad.

Maar waarom kozen de Eindhovenaren nou precies voor een spotnaam rondom de gloeilamp? En hoe is die naam door de jaren heen verweven geraakt met kleding, wagenbouw en de typische stadscultuur? Een duik in de geschiedenis van een van de gezelligste steden onder de rivieren brengt verrassend veel nostalgie naar boven.

Hoe de gloeilamp de stad haar carnavalsnaam gaf

Vroeger was Eindhoven heel anders dan nu. Eind negentiende eeuw was het nog een bescheiden plaatsje in de Peel- en Kempenstreek, tot de familie Philips besloot om aan de Emmasingel gloeilampen te gaan maken. De fabriek groeide razendsnel. Duizenden arbeiders trokken naar de stad om in het glas en de montage te werken. Eindhoven werd in de volksmond al snel 'de Lichtstad' genoemd.

Toen het openbare carnaval na de Tweede Wereldoorlog weer voorzichtig voet aan de grond kreeg in Brabant, zochten steden naar een eigen carnavalsnaam. In veel plaatsen koos men een naam die de draak stak met een lokaal kenmerk of een historische bijnaam. In Roosendaal werd het Tullepetaonestad, naar de parelhoen, en in Hilvarenbeek Pezerikkengat. In Eindhoven lag het voor de hand: als iedereen in Nederland je kent van de gloeilampen, dan maak je daar je geuzennaam van. Zo ontstond Lampegat.

Het achtervoegsel 'gat' werd overigens in tientallen Brabantse dorpen en steden gebruikt. Denk maar aan Eersel dat tijdens de feestdagen Buurtgat heet, of Teteringen dat als Totdenringen door het leven gaat. Een 'gat' was van oudsher een wat spottende term voor een klein gehucht. Door de industriestad Lampegat te noemen, relativeerden de inwoners meteen hun eigen trots.

Oranje en blauw: de kleuren van het feest

Wie door de binnenstad van Lampegat loopt rond februari, ziet één kleurencombinatie overal terugkomen. Geen rood, wit en geel zoals in sommige andere streken, maar oranje en blauw. Dat zijn de officiële carnavalskleuren van de stad.

Over de herkomst van die kleuren doen verschillende verhalen de ronde, maar de meest aannemelijke verklaring grijpt terug op het gemeentewapen en de historische band met het huis van Oranje, gecombineerd met het Brabantse blauw. Vroeger zag je vooral boerenkielen op straat, sober en zonder al te veel poespas. Een simpele sjaal in twee banen was genoeg om te laten zien dat je erbij hoorde.

Tegenwoordig is het straatbeeld veel rijker. Mensen dragen nog steeds de kiel, maar minstens zo vaak een zware winterjas of een colbert die van boven tot onder vol zit met herinneringen. De geur van natte confetti, verschraald bier en de warmte van een overvolle kroeg op het Stratumseind horen daar onlosmakelijk bij. En op bijna elk kledingstuk prijkt wel ergens een gloeilamp, geborduurd in oranje en blauw garen.

De kracht van een goede carnavalsnaam zit in de zelfspot: neem jezelf niet te serieus, dan viert iedereen met je mee.

De opmars van het jasje vol herinneringen

Als je vroeger een carnavalsjas wilde maken, ging je naar de fourniturenkraam op de markt voor een paar lapjes stof en een stuk band. Mijn oma zette de eerste steken altijd met de hand, met van dat dikke knoopsgatengaren dat nooit meer kapotging. Tegenwoordig bouwen we onze jassen jaar na jaar verder op met specifieke stadsemblemen.

In Lampegat is dat echt een traditie op zich geworden. Elk carnavalsjaar brengt nieuwe herinneringen met zich mee: een optocht die nét niet verregende, een fantastisch feest op de Markt, of een ontmoeting die je nooit meer vergeet. Door die jaren te markeren met een patch op je borst of rug, wordt je jas een tastbaar archief van je eigen carnavalsverleden. Wie nog inspiratie zoekt voor zijn eigen jas, kan eens kijken tussen onze lampegat emblemen.

Het mooie aan het verzamelen is dat er geen vaste regels zijn. Sommige mensen houden hun jas strak in thema, met alleen officiële oranje-blauwe elementen. Anderen naaien er van alles op: van teksten in plat Eindhovens dialect tot herinneringen aan optochten in naburige dorpen.

Zo zet je een embleem muurvast op je carnavalsjas

Niets is zo vervelend als halverwege de optocht ontdekken dat je favoriete patch aan één los draadje bungelt. Omdat veel carnavalsjassen van stevig katoen, wol of spijkerstof zijn gemaakt, vraagt het aanbrengen even wat aandacht. Strijklijm is handig voor de eerste fixatie, maar een paar stevige steken blijven onmisbaar.

1. Was en droog je jas eerst als deze nieuw is, zodat de eventuele appretlaag uit de stof is verdwenen.
2. Bepaal de positie van het embleem en zet het tijdelijk vast met een paar spelden.
3. Leg een vochtige theedoek over het embleem en pers er met een heet strijkijzer zonder stoom zo'n twintig tot dertig seconden stevig op.
4. Laat de stof helemaal afkoelen voordat je eraan voelt of beweegt, want de lijmlaag moet uitharden.
5. Pak naald en stevig garen en naai met een kleine festonsteek of stiksteek langs de buitenste rand van het borduursel.

Strijk je rechtstreeks op een synthetische voering of een jas met een waterafstotende coating? Doe dat liever niet, want de lijm pakt daar slecht op en je strijkbout kan de stof laten smelten. In dat geval is ouderwets naaien de enige veilige optie.

Wat maakt het feest in Lampegat uniek?

De sfeer in de stad heeft altijd een eigen karakter behouden. Terwijl men in andere delen van de provincie soms strak vasthoudt aan strenge kledingvoorschriften of eeuwenoude protocollen, is de sfeer hier altijd wat losser en gemoedelijker geweest. Dat past bij het dorpse verleden van de fabrieksarbeiders.

• Het feest concentreert zich rond de Markt, het Stratumseind en het Wilhelminaplein, waardoor je makkelijk van kroeg naar kroeg hopt.
• De Grote Optocht trekt jaarlijks duizenden toeschouwers die zich verbazen over de ingenieuze wagens van de plaatselijke bouwclubs.
• Muziekkapellen en dweilorkesten spelen een centrale rol in de kroegen, waarbij traditionele blaasmuziek moeiteloos samengaat met feestnummers.
• De saamhorigheid tussen jong en oud is opvallend groot: generaties vieren het feest gewoon door elkaar heen aan dezelfde bar.

Die mix van Brabantse gezelligheid en nuchtere humor zorgt ervoor dat je je snel thuis voelt, of je nu al dertig jaar meeloopt of voor de allereerste keer een oranje-blauwe sjaal omknoopt.

Jouw carnavalsjas klaarmaken voor het nieuwe seizoen

Voordat de eerste pilsjes worden getapt en de optocht door de straten trekt, is het tijd om de kledingkast in te duiken. Controleer of al je insignes nog goed vastzitten en vervang rafelige draadjes op tijd. Wil je dit jaar iets nieuws toevoegen aan je outfit, neem dan gerust een kijkje bij alle carnavalsemblemen om te zien wat er nieuw is voor dit seizoen. Let bij het bestellen even op de levertijden rondom de feestdagen op onze pagina over verzending en retour, zodat je niet op het allerlaatste moment met naald en draad hoeft te stressen.

Veelgestelde vragen

Waarom dragen carnavalsvierders in Lampegat oranje en blauw? Oranje en blauw zijn de officiële stadskleuren van Eindhoven tijdens het carnavalsfeest. De combinatie is afgeleid van historische banden en gemeentelijke kleuren, en vormt de herkenbare basis voor sjaals, jassen en feestdecoraties in de hele binnenstad.

Is strijken genoeg om een carnavalsembleem vast te zetten? Hoewel een strijklaag handig is om het embleem op zijn plek te houden, raden we altijd aan om de randen met de hand of naaimachine vast te zetten. Tijdens het hossen en drommen in overvolle kroegen laat een puur gestreken patch door wrijving en warmte na verloop van tijd vaak los.

Wanneer verandert de naam Eindhoven officieel in Lampegat? De symbolische naamsverandering vindt plaats aan het begin van het carnavalsweekend tijdens de sleuteloverdracht. De burgemeester draagt dan tijdelijk de macht en de stadssleutel over aan de stadsprins, waarna de stad officieel enkele dagen Lampegat heet.