Waarom heet Valkenswaard tijdens carnaval Striepersgat?

Na vijftien jaar carnavalsjassen volnaaien herken ik een Striepersgat-jas uit duizenden aan de typische donkerblauwe en gele accenten. Wie carnaval in Valkenswaard viert, weet dat het dorp dan verandert in Striepersgat. Die naam verwijst rechtstreeks naar het rijke industriële verleden van het dorp, waar generaties lang tabaksbladeren werden gestript in de vele sigarenfabrieken. Een strieper was simpelweg een arbeider die de harde nerf uit het tabaksblad trok.

Het is een van de mooiste voorbeelden van hoe een Brabantse spotnaam uitgroeide tot een geuzennaam waar iedereen trots op is.

Waar komt de naam Striepersgat precies vandaan?

In de negentiende en vroege twintigste eeuw rook het centrum van Valkenswaard niet naar bier en frietvet, maar naar gedroogde tabak. Het dorp was een van de belangrijkste sigarenbolwerken van Nederland, met bekende fabrieken zoals Hofnar en Willem II. Honderden mannen, vrouwen en kinderen zaten dag in dag uit aan lange houten tafels tabaksbladeren te bewerken.

Het striepen was een heel specifiek karwei. Voordat een sigaar gerold kon worden, moest de dikke hoofdnerf uit het vochtige tabaksblad worden getrokken. Dat gebeurde met de hand, met een snelle, geoefende zwaai. Degenen die dit werk deden, werden striepers genoemd. Het was zwaar, stoffig en eentonig fabriekswerk waar je bruine vingers van kreeg die je er met geen zeep meer af waste.

Toen het openbare carnaval halverwege de twintigste eeuw opnieuw opbloeide in Brabant, kozen veel dorpen een ludieke carnavalsnaam. In plaats van een deftige titel kozen de Valkenswaarders voor zelfspot. Ze omarmden hun fabrieksverleden en doopten het dorp om tot Striepersgat. Het achtervoegsel 'gat' werd destijds door tientallen Brabantse dorpen gebruikt om aan te geven dat het om een gezellige, ietwat eigenzinnige gemeenschap ging.

De echte strieper trok met één beweging de nerf uit het blad. Diezelfde handigheid heb je nu nodig om een dikke carnavalsnaald door een stevige spijkerjas te jagen.

Brabantse spotnamen van Striepersgat tot Muggeziftersrijk

Striepersgat staat niet op zichzelf. In Brabant kijken we graag met een knipoog naar elkaars eigenaardigheden of historische ambachten. Soms ging het om spotnamen die buurdorpen aan elkaar gaven, soms bedachten verenigingen ze zelf aan de toog.

Kijk maar eens naar de dorpen in de omgeving:

• Bladel (Muggeziftersrijk): De inwoners van Bladel stonden vroeger bekend als muggenzifters of pietlutten. Tijdens carnaval dragen ze die bijnaam met trots.
• Boxtel (Eendengat of Indegat): Verwijst naar de waterrijke omgeving en de eenden die er van oudsher veel rondzwommen in de Dommel.
• Udenhout (D'n Haozenpot): De haas en de jacht spelen een grote rol in de dorpsgeschiedenis, wat leidde tot deze klinkende naam.
• Nieuwkuijk (Kwastenlaand): Een kwast staat hier voor een eigenwijs of vrolijk figuur, precies passend bij het carnavalsgevoel.

Al die namen laten zien dat Brabants carnaval geworteld is in de lokale grond. Je viert geen anoniem feest, je viert het feest van jouw dorp en jouw geschiedenis.

Hoe zie je het stripthema terug tijdens carnaval in Valkenswaard?

De figuur van de strieper zie je overal terug in het dorp zodra het feest losbarst. Bij de optocht rijden er regelmatig wagens mee die een knipoog maken naar de oude sigarenindustrie. Soms zie je reusachtige tabaksbladeren van papier-mache, soms levensgrote sigarenkistjes vol confetti.

Ook op de kleding van de vierders ontbreekt het symbool zelden. Waar je in sommige steden vooral in een boerenkiel loopt, zie je in Striepersgat een bonte mix van jassen, kielen en themakleding. Toch kiezen steeds meer mensen voor een vaste carnavalsjas die jaar na jaar voller wordt. Op die jassen prijken vaak emblemen met sigaren, tabaksbladeren of de traditionele kleuren van de lokale verenigingen.

Het mooie van zo'n jas is dat hij leeft. Na een lange avond ruikt hij naar een mengeling van natte confetti, bier en de frituur van de snackbar op de Markt. Dat hoort erbij, die jas was je liever niet te vaak.

Stappenplan voor het opbouwen van een Striepersgatse carnavalsjas

Als je zelf een jas wilt samenstellen voor Striepersgat, kun je dat het beste rustig aanpakken. Een goede jas groeit over de jaren heen, maar de basis moet vanaf dag één stevig zitten.

1. Kies de juiste basisjas: Neem een spijkerjas of een stevige wollen jas. Een jas van synthetische stof smelt zodra je er een strijkijzer op zet, dus let goed op het materiaal.
2. Verzamel je emblemen: Begin met een rugembleem of een dorpswapen en vul dat aan met kleinere teksten en jaaremblemen. Bekijk onze collectie voor alle carnavalsemblemen om inspiratie op te doen voor mooie combinaties.
3. Bepaal de indeling: Leg je jas plat op tafel en schuif met de patches totdat je tevreden bent. Maak er even een foto van met je telefoon voordat je begint met plakken of naaien.
4. Strijk ze eerst vast: Verwarm het strijkijzer voor op de katoenstand zonder stoom. Druk het strijkijzer met een theedoek ertussen ongeveer twintig seconden stevig op het embleem.
5. Zet altijd een paar steken met de hand: Vertrouw nooit alleen op de lijmlaag. Met dik naaigaren en een paar stevige steken op de hoeken overleeft je embleem zelfs de drukste polonaise in de kroeg.

Een passend embleem kiezen voor je jas

Bij het kiezen van emblemen voor Striepersgat kijken veel mensen naar herkenbare dorpssymbolen, maar je kunt ook prima combineren met algemene carnavalsspreuken. Let bij de aanschaf vooral op de kwaliteit van de borduurrand. Een geweven embleem met een gestikte lockrand rafelt niet en blijft jarenlang mooi, zelfs na drie dagen dweilen door de regen. Heb je vragen over hoe je verschillende stoffen het beste aanpakt, bekijk dan even onze veelgestelde vragen voor handige tips van ervaren naaiers. Bestel je op tijd voor het seizoen, dan vind je alle details over bezorging op onze pagina over verzending en retour.

Veelgestelde vragen

Wat betekent de naam Striepersgat precies? Striepersgat is de carnavalsnaam van Valkenswaard. Het woord 'strieper' verwijst naar de fabrieksarbeiders die vroeger de dikke hoofdnerf uit tabaksbladeren trokken voor de productie van sigaren, een industrie die Valkenswaard groot maakte.

Moet ik carnavalsemblemen altijd vastnaaien of is strijken genoeg? Strijken is ideaal om een patch tijdelijk op zijn plek te houden, maar door lichaamswarmte, kou en beweging laat de lijmlaag op den duur los. Zet daarom altijd met naald en draad een paar steken langs de rand voor de nodige stevigheid.

Welke kleding draag je tijdens carnaval in Valkenswaard? In Valkenswaard zie je een combinatie van verkleedkleding en versierde carnavalsjassen. Veel vaste vierders dragen een spijkerjas of kiel volgenaaid met lokale emblemen, lintjes en sjaals in de dorpskleuren.